Chia sẻ kiến thức về quan hệ tình dục an toàn cho Gen Z

Quan hệ tình dục an toàn không chỉ là sử dụng bao cao su. Đó còn là sự đồng thuận, chủ động tránh thai, phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục và tôn trọng giới hạn của nhau. Khi được trang bị kiến thức đúng, Gen Z có thể đưa ra lựa chọn phù hợp, bảo vệ sức khỏe và xây dựng mối quan hệ lành mạnh hơn.

Bài viết dưới đây với góc nhìn chuyên môn từ ban cố vấn Dược phẩm Verasunshine – GS.TS Khoa học Hoàng Tích Huyền, Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Dược lý, Trường Đại học Y Hà Nội, sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Quan hệ tình dục an toàn là gì?

Quan hệ tình dục an toàn là việc áp dụng các biện pháp giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, lây nhiễm bệnh qua đường tình dục và tổn thương về thể chất hoặc tinh thần. Khái niệm này áp dụng cho quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn, đường miệng và những hình thức tiếp xúc tình dục khác.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sức khỏe tình dục không chỉ là không mắc bệnh. Đó còn là trạng thái khỏe mạnh về thể chất, cảm xúc, tinh thần và xã hội; trong đó mỗi người có thể trải nghiệm tình dục an toàn, tích cực, không bị ép buộc, phân biệt đối xử hoặc bạo lực.

Vì vậy, một mối quan hệ tình dục được xem là an toàn khi có đủ những yếu tố cơ bản sau:

• Cả hai tự nguyện và đủ khả năng đưa ra quyết định.
• Không có sự ép buộc, đe dọa, thao túng hoặc lợi dụng.
• Sử dụng biện pháp bảo vệ phù hợp.
• Chủ động phòng tránh mang thai ngoài ý muốn.
• Hiểu và giảm nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Tôn trọng cơ thể, cảm xúc và quyền riêng tư của nhau.
• Hoạt động tình dục tuân thủ quy định pháp luật.

Cần hiểu rằng “an toàn” có nghĩa là giảm thiểu rủi ro, không phải loại bỏ hoàn toàn mọi nguy cơ. Bao cao su mang lại khả năng bảo vệ tốt khi được sử dụng đúng và đều đặn, nhưng vẫn không che phủ toàn bộ vùng da. Vì vậy, một số bệnh lây qua tiếp xúc da như HPV, herpes sinh dục hoặc giang mai vẫn có thể lây truyền.

Thực trạng về quan hệ tình dục ở Gen Z

Gen Z có lợi thế lớn khi có thể tiếp cận thông tin về giới tính và sức khỏe tình dục qua internet. Tuy nhiên, lượng thông tin nhiều không đồng nghĩa với việc mọi thông tin đều chính xác.

Không ít bạn trẻ tìm hiểu qua mạng xã hội, diễn đàn hoặc trải nghiệm được truyền miệng. Những nội dung này có thể dễ tiếp cận nhưng thường thiếu bối cảnh, bỏ qua rủi ro hoặc đưa ra lời khuyên chưa được kiểm chứng.

XEM THÊM: Dương vật khó giữ độ cương là do đâu? Phương pháp cải thiện

Kiến thức có nhưng kỹ năng thực hành còn hạn chế

Một điều tra quốc gia về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục của thanh thiếu niên Việt Nam năm 2016 cho thấy chỉ khoảng 26% người được khảo sát biết cách sử dụng bao cao su đúng và 27% có kiến thức toàn diện, chính xác về HIV/AIDS. UNFPA nhận định người trẻ vẫn cần được trang bị thêm kỹ năng để thương lượng tình dục an toàn và xây dựng mối quan hệ đồng thuận.

Con số này cho thấy việc “biết nên dùng bao cao su” chưa chắc đồng nghĩa với biết cách kiểm tra, đeo, sử dụng chất bôi trơn và tháo bao đúng cách.

Một số quan niệm sai vẫn thường gặp như:

• Chỉ cần xuất tinh ngoài là không thể mang thai.
• Quan hệ lần đầu sẽ không có thai.
• Người trông khỏe mạnh thì không mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Quan hệ bằng miệng hoặc hậu môn không có nguy cơ lây bệnh.
• Rửa hoặc đi tiểu ngay sau khi quan hệ có thể ngăn ngừa STI.
• Hai người yêu nhau lâu thì không cần xét nghiệm hoặc sử dụng biện pháp bảo vệ.

Trên thực tế, nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục không gây triệu chứng rõ ràng. Một người vẫn có thể mang và truyền tác nhân gây bệnh dù bên ngoài hoàn toàn khỏe mạnh.

Rủi ro không chỉ đến từ mang thai ngoài ý muốn

Khi nói đến quan hệ tình dục an toàn, nhiều người chỉ nghĩ đến việc tránh thai. Tuy nhiên, thuốc tránh thai hằng ngày, que cấy, vòng tránh thai hoặc xuất tinh ngoài không bảo vệ khỏi HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Bên cạnh sức khỏe thể chất, Gen Z còn đối mặt với những vấn đề liên quan đến cảm xúc và môi trường số. Hình ảnh riêng tư bị ghi lại hoặc chia sẻ khi chưa được đồng ý có thể gây tổn thương tâm lý, ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ.

Vì vậy, giáo dục giới tính dành cho Gen Z cần bao gồm cả kiến thức y tế, kỹ năng giao tiếp, sự đồng thuận và quyền riêng tư trên không gian mạng.

Mẹo quan hệ tình dục an toàn cho Gen Z

Quan hệ tình dục an toàn không phụ thuộc vào một biện pháp duy nhất. Cách bảo vệ tốt hơn là kết hợp bao cao su, biện pháp tránh thai phù hợp, xét nghiệm khi cần và trao đổi thẳng thắn với bạn tình.

Chỉ bắt đầu khi thực sự sẵn sàng

Đừng quan hệ chỉ vì sợ người kia buồn, sợ bị chia tay hoặc muốn chứng minh tình cảm. Sự sẵn sàng cần đến từ quyết định tự nguyện, khi cả hai hiểu những rủi ro và có khả năng chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.

Trước khi quan hệ, hai người nên trao đổi về:

• Giới hạn và điều mỗi người không muốn thực hiện.
• Việc sử dụng bao cao su.
• Biện pháp tránh thai đang dùng.
• Lần xét nghiệm STI gần nhất.
• Cách xử lý nếu bao cao su rách hoặc tuột.
• Việc chụp, quay hay chia sẻ hình ảnh riêng tư.

Nếu chưa thể nói chuyện cởi mở về những vấn đề này, cả hai có thể chưa thực sự sẵn sàng.

Sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ

Bao cao su là biện pháp tránh thai duy nhất đồng thời giúp giảm nguy cơ mắc phần lớn các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm HIV. Hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào việc sử dụng đúng và đều đặn.

Khi sử dụng bao cao su ngoài, nên lưu ý:

1. Kiểm tra hạn sử dụng và tình trạng vỏ bao.
2. Mở bằng tay, tránh dùng răng hoặc vật sắc nhọn.
3. Đeo bao trước khi bộ phận sinh dục tiếp xúc trực tiếp.
4. Bóp nhẹ phần đầu bao để đẩy không khí ra ngoài.
5. Cuộn bao xuống sát gốc dương vật.
6. Sau khi xuất tinh, giữ phần gốc bao khi rút ra.
7. Thắt lại, bọc kín và bỏ vào thùng rác.

Xét nghiệm STI khi có nguy cơ

Không thể xác định một người có mắc STI hay không chỉ bằng vẻ ngoài. WHO cho biết phần lớn các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể không biểu hiện triệu chứng. Xét nghiệm và phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ truyền bệnh cho người khác.

Nên trao đổi với cơ sở y tế về xét nghiệm khi:

• Có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình.
• Đã quan hệ mà không dùng bao cao su.
• Bao cao su bị rách hoặc tuột.
• Bạn tình được chẩn đoán mắc STI.
• Xuất hiện ngứa, đau, loét, mụn, dịch tiết bất thường hoặc tiểu buốt.
• Muốn ngừng sử dụng bao cao su trong một mối quan hệ lâu dài.

XEM THÊM: 7 dấu hiệu suy giảm testosterone ở nam giới cần lưu ý

Chủ động tiêm phòng HPV và viêm gan B

Hiện đã có vắc xin phòng HPV và viêm gan B. Đây là hai tác nhân có thể lây truyền qua hoạt động tình dục và gây ra những vấn đề sức khỏe lâu dài. Nam và nữ đều có thể trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về chỉ định, độ tuổi và lịch tiêm phù hợp. 

Vệ sinh đúng cách, không thụt rửa

Trước và sau khi quan hệ, nên vệ sinh nhẹ nhàng vùng da bên ngoài bằng nước sạch hoặc bọt vệ sinh dịu nhẹ phù hợp. Không nên chà xát mạnh, thụt rửa sâu.

Việc rửa vùng kín, thụt rửa hoặc đi tiểu sau quan hệ không thể ngăn mang thai, HIV hay các bệnh lây truyền qua đường tình dục. CDC cho biết thụt rửa sau phơi nhiễm không có tác dụng phòng STI và còn có thể làm tăng nguy cơ mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo.

Biết cách xử lý khi xảy ra sự cố

Nếu bao cao su rách, tuột hoặc quan hệ không có biện pháp bảo vệ, điều quan trọng là bình tĩnh và xử lý sớm.

• Nguy cơ mang thai: Thuốc tránh thai khẩn cấp hoặc dụng cụ tử cung chứa đồng có thể được cân nhắc trong vòng 5 ngày. Biện pháp khẩn cấp có hiệu quả tốt hơn khi được sử dụng càng sớm càng tốt.
• Nguy cơ phơi nhiễm HIV: Cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá thuốc dự phòng sau phơi nhiễm HIV – PEP. Việc đánh giá nên diễn ra càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm.
• Nguy cơ STI: Trao đổi trung thực về hình thức và thời điểm tiếp xúc để nhân viên y tế tư vấn xét nghiệm phù hợp.
• Có dấu hiệu bất thường: Không tự mua kháng sinh hoặc thuốc đặt khi chưa xác định nguyên nhân.

Giữ tỉnh táo và bảo vệ quyền riêng tư

Rượu bia và các chất gây ảnh hưởng đến nhận thức có thể khiến một người khó đánh giá tình huống, quên sử dụng biện pháp bảo vệ hoặc không thể đưa ra sự đồng thuận rõ ràng.

Nếu bị đe dọa, phát tán hình ảnh hoặc ép buộc quan hệ, hãy tìm sự hỗ trợ từ người đáng tin cậy và cơ quan có thẩm quyền. Lỗi không thuộc về người bị xâm hại.

Quan hệ tình dục an toàn là sự kết hợp giữa kiến thức, biện pháp bảo vệ và thái độ có trách nhiệm. Một chiếc bao cao su đúng cách, một cuộc trò chuyện thẳng thắn hoặc một lần xét nghiệm đúng thời điểm đều có thể giúp Gen Z chủ động hơn với sức khỏe của mình.

Nếu cần hỗ trợ hãy truy cập website Verasunshine, nhắn tin qua Fanpage hoặc liên hệ hotline 1800.088.818 để được đội ngũ chuyên viên hỗ trợ kịp thời.